Copyright 2019 - Udruga za ruski jezik i kulturu - Общество русского языка и культуры - Societo pri la rusa lingvo kaj kulturo

Radikoj de la kroatia Societo pri la rusa lingvo kaj kulturo eliras el propono de kroatia esperantisto Mato Ŝpekuljak, laŭprofesie instruisto de la rusa lingvo, revigligi Hilelistan rondon, proponitan de L. L. Zamenhof en lia - ruslingve skribita - broŝuro eldonita en jaro 1901 sub titolo "Гиллелизмъ" ("Hilelismo") . Do, la revigligo estis proponita por jaro 2001, okaze de centjariĝo de tiu zamenhofa universalreligietika projekto. Jam en septembro 2000 Mato Ŝpekuljak lanĉis kaj al Esperantujo proponis bultenon "Hilelisto" kiel "bultenon de Hilelista rondo en fondiĝo". Ĝis la somero 2001 al tiamaniere renovigata Hilelista rondo aliĝis dudeko da esperantistoj el diversaj landoj de la mondo. De la 23-an ĝis la 26-an de julio, fone de la 86-a Universala Kongreso de Esperanto en la kroatia ĉefurbo Zagreb, okazis renkontiĝo de kvin membroj de Hilelista rondo en fondiĝo (Mato, Lubomir, Alcino, Renata, Jacqeline) el kvar landoj de la mondo (Kroatio, Slovakio, Portugalio, Francio). Por kunordiganto estis elektita Mato Ŝpekuljak el Kroatio.

Sed, dum la renkontiĝo plimulto da membroj de Hilelista rondo en fondiĝo proponis rezigni de la nomo "hilelista" kaj de la konfesia karaktero de la projekto direkte al sekulara - homaranisma. Estis decidita pri fondo de Homaranisma Asocio Tutmonda (HAT). Elreviĝinta, Mato Ŝpekuljak en septembro rezignis de rolo de la kunordiganto kaj transdonis ĝin al Dmitrij Breĉalov el Rusio, preta ĝin transpreni kaj projekton daŭrigi. HAT (pli precize restaĵoj de retejo de tiu projekto ĉiam ankoraŭ vivetas laŭ interreta adreso: http://hat-esperanto.narod.ru/. Mato Ŝpekuljak kun apogo de parto da membroj de Hilelista rondo en fondiĝo fondis Hilelistan Esperanto-Komunumon (HEK) kiu daŭrigus komencan - religietikan - idealon de Hilelista rondo, eksplicite sin apogante je la projekto Hilelismo 1901 de L. L. Zamenhof, kiun Mato Ŝpekuljak, kaj parto da membroj de Hilelista rondo en fondiĝo konsideris pli profunda. Tiumaniere en Esperantujo ekzistus kaj (religieca) hilelista kaj (sekulareca) homaranista projekto (ja Zamenhof komence de la 20-jarcento proponis ambaŭ).

Nek Homaranista Asocio Tutmonda nek Hilelista Esperanto-Komunumo progresis kiel iliaj iniciantoj atendis. Mato Ŝpekuljak, elreviĝinta ankaŭ pri HEK, transdonis kunordigadon de Hilelista Esperanto-Komunumo al Raymond Brisebois el Kanado. Li la projekton daŭrigis kaj preparis pliajn dudekon da numeroj de la bulteno "Hilelisto" direkte al interreliga Esperanto-projekto bazĝianta sur hilelismo de L. L. Zamenhof. Ĉiam ankoraŭ restas pri HEK interreta spuro laŭ adresoj: http://www.oocities.org/hilelista_komunumo/. Por alproksimigi du opcioj (religihumanisman kaj sekularhumanisman) je propono de Mato Ŝpekuljak en urbo Mali Loŝinj sur la samnoma adriatika insulo Mali Loŝinj (en Kroatio) estis la 6-an de aprilo 2002 fondita - kaj jure registrita - Ligo Humanitas - kiel internacia universalhumanisma asocio, kiu en Kroatio agus kroatlingve kaj en la mondo en lingvo Esperanto (ĉar Esperanto estis la plej sukcesa el kelkaj humanismaj projektoj sur lingva kampo).

Ligo bone evoluis kaj fine de la jaro 2003 en ĝi jam membris ĉirkaŭ 150 membroj el kvindeko da landoj de la mondo, plejparte esperantistoj. Bedaŭrinde, por mondskala funciado de Ligo Humanitas (tiam ankoraŭ ne tiom multaj esperantistoj kiel nun havis aliron al Interreto kaj komunikado de sidejo kun neenretigitaj membroj eblis nur paperpoŝte kaj pere de la presita bulteno) mankis sufiĉe da financaj rimedoj. En la ligo ne estis deviga membrokotizo kaj donacoj estis nesufiĉaj. La elspezoj plejparte financis kunrodiganto de la ligo - Mato Ŝpekuljak - el la propra poŝo. Tio iel eblis ĝis pensiigo de la kunordiganto, sed post lia pensiigo tio ne plu eblis ĉar pensioj en Kroatio estas sufiĉe malaltaj kaj apenaŭ sufiĉas por plej fundamentaj vivbezonoj.

La 6-an de janurao 2005 Ligo Humanitas estas malfondita. Ĝiaj kroatiaj membroj fondis malpli ambician humanisman organizaĵon de - kroatiaj - Civitanoj de la Mondo. Tiu organizaĵo estis fondita la 16-an de februaro 2005. Sed, en Kroatio, sanigata siajn vundojn post - bedaŭrinde sangelverŝa militvoja - memstariĝo, mondivitanaj ideoj ne havis ŝancojn kaj tiu organizaĵo jam la 24-an de julio estis same malfondita. Ĝiaj membroj je la sama tago fondis Komunumon de kroatiaj unitarianoj kaj universalistoj, en senco de konfesia organizaĵo, kiu plivastigus universalajn humanismajn idealojn kaj valorojn, apoginte sin je la monda unitaria-universalisma movado (Esperanto-paĝo: http://www.grupoamikema.org/UUEN.html).

Membroj de la organizaĵo kaj ĝia kunordiganto Mato Ŝpekuljak ege engaĝiĝis por ke la projekto sukcesu, sed, bedaŭrinde, apogo flanke de la monda unitaria-universalisma movado ne estis sufiĉa. Fakte iom helpis nur profesoro de filozofio Ronald Glossop el Usono, aktiva esperantisto kaj unitaria-universalisto. Problemo ankaŭ estis ke ĉirkaŭ 90% de Kroatoj konsideras sin kaj deklaras katolikoj kaj unitaria-universalismo en Kroatio fakte havis neniun ŝancon. Katolikoj ĝin konsideras iu sektaĉo.

La 1-an de janurao 2006. membroj de la organizaĵo Kroatiaj unitarianoj kaj universalistoj fondis kaj jure registris Komunumon Humanitas, fakte reveninte al projekto de Ligo Humanitas, sed kiu estus aktiva unuavice en Kroatio kaj en la kroata lingvo. Estis lanĉita Portalo Humanitas (iama Ligo Humanitas ne havis portalon, ĝi havis nur klasikan retejon, preskaŭ sen interaktiveco). Laŭeble Komunumo Humanitas agis ankaŭ en lingvo Esperanto sed sen intenco estiĝi internacia, mondskala organizaĵo. Ankaŭ en ĉi tiu projekto grandpartan pezon de ĝia funkciado prenis sur sin Mato Ŝpekuljak, ne rezignante de provoj kaj streboj ekvivigi humanismajn idelaojn kaj valorojn en Kroatio, laŭeble plivastigante ankaŭ konscion ke Esperanto estas la plej sukcesa humanisma projekto sur la kampo lingva kaj rekomendante lernadon de esperanto al ĉiuj humanismemaj samlandanoj.

Portalo Humanitas dum kelkaj jaroj estis speciale akceptita de kroatianoj kiuj vivas solaj (ĉu post divorco aŭ morto de edzo/edzino, ĉu el aliaj kialoj) kaj pri ĝi ekparolis naciaj gazetoj, televidaj stacioj kaj radiostacioj, ĝi estiĝis sufiĉe vaste konata. Tamen, ĝia origina kaj baza senco estis plivastigado kaj popularigado de universalhumanismaj idealoj kaj valoroj ne Kroatio. Por divorcitaj homoj estis lanĉita speciala portalo Razvedeni.net, bedaŭrinde, sub nova redaktanto baldaŭ mortinta

Post unua mandato por kunordiganto de Komunumo Humanitas estas elektita neesperantisto, kroata aktivulo en "verdaj" neregistaraj organizaĵoj Zoran Oŝtriĉ. Komunumo Humanitas sub ĝia kunordigado kaj kun nova retejo: http://zajednicahumanitas.wordpress.com/ daŭre vivetas, sed kun iom ŝanĝita direkto: de universalhumanisma al fakte nur sekularhumanisma organizaĵo. En ĝi ne plu ĉeestas Esperanto kaj esperantismo. Membroj en ĝi preskaŭ ne plu estas.

Elreviĝinta pri tio, Mato Ŝpekuljak, fondis novan Ligon Humanitas, por daŭrigi plivastigon kaj popularigon de universalhumanisaj idealoj kaj valoroj en Kroatio, inkluzive Esperanton kaj ankaŭ hilelismon kaj homarnismon kiel specifan Esperanto-humanismon. Estis starigita bonega kaj tre fruktodona kunlaboro kun Societo de rusiaj humanistoj: http://www.humanism.ru/.

Rezulte en Kroatio la 6-an de januaro 2011 estis fondita Societo pri la rusa lingvo kaj kulturo (interreta paĝo: http://www.ruskijezik.info) kiu tre sukcese ekvivis kaj funkcias. Intereso pri la nuntempa Rusio, do ankaŭ pri la rusa lingvo kaj kulturo, ne nur en Kroatio de jaro al jaro kreskas. Antaŭnelonge, flanke kaj apoge de la menciita societo estis lanĉita ĉi tiu ĝia Esperanto-portalo, per kiu oni intencas alproksimiĝi kaj interligiĝi kroatiajn kaj rusiajn esperantistojn, popularigante la rusan lingvon kaj kulturon, samkiel la kroatan lingvon kaj kulturon en lingvo Esperanto.