Copyright 2019 - Udruga za ruski jezik i kulturu - Общество русского языка и культуры - Societo pri la rusa lingvo kaj kulturo

Malbono estas enradikiĝinta en la homa naturo, ekkrios iu rigardante militajn teruraĵojn, etnikan purigadon, mortigadon kaj rabadon; neelradikigebla estas malbono el la homo! Kontraŭe de tiu aserto skribis J. J. Rousseau, asertante ke homo laŭ la naturo estas bona, sed ke la civilizo lin malbonigas. Kiu el tiuj du asertoj estas la vera?

Ĉe sia komenco UNESKO organizis enketon sur kvin kontinentoj, esplorantan ĉu bazaj virtoj estas al ĉiuj popoloj komunaj. Kaj la rezulto estis jesa. Ĉie popoloj alte taksis veremon, justecon, helpadon de malfortuloj, kuraĝecon, honestecon, belecon. Do, la bono estas universala.

Sed, se UNESKO esplorus ĉu al popoloj estas komunaj malbonaĵoj kiel mesogado, perfortado, ekspluatado de malpli fortaj, malkuraĝeco, perfidemo, detruemo kaj mortigado, certe ankaŭ koncerne tion la rezulto estus jesa. La dubo restus nesolvita.



Estas historiistoj kaj sociologoj, kiuj ekbruladon de militoj klarigas per agresemo de la homa naturo. Sed al ili oni povas respondi: agresema homo malbontraktos sian edzinon, aŭ eniros batadon en drinkejo, sed li ne iros centojn kaj milojn da kilometroj malproksimen por bruligadi, detruadi kaj mortigadi. Armeojn movigas ŝtatgvidantoj, havantaj gantoj sur manoj kaj kondutantaj sin per la reguloj de la etiketo.

Stariganta antaŭ ni dubo estas solvebla per kompreno de la biologia kaj kultura komplekseco. Homo estiĝas la homo, kun siaj pensoj kaj sentoj, nur en komplika teksaĵo de la genetika bazo kaj socio, infano kreskinta inter lupoj, kaj tiaj okazoj estis, nek pensus nek sentus kiel la civilizita homo.

Ni ne povas ŝanĝadi genetikan bazon, aŭ tion fari estas ege danĝere, sed ni povas disvolvadi kulturon de la paco. En tio konsistas la espero pri la fina eliro el la tutmonda nuklea, ekologia kaj ideologie-religia pulvejo, kie eĉ nura starado sur la sama loko estiĝas pereiga.

Junio 2000
   
Akademiano Ivan Supek (1915-2007) estis kroatia fizikisto, filozofo, verkisto. Li estis fondinto de la Instituto pri filozofio de la scienco kaj la paco, kadre de eksjugoslavia Akademio de sciencoj kaj artoj. Kune kun A. Einstein, B. Russell kaj iuj aliaj mondkonataj sciencistoj li fondis la Paguaŝan pacmovadon (naskiĝintan en Pagwash - Kanado). Li estis kunfondinto de la organizaĵo Civitanoj de la mondo, kaj de la mondorganizaĵo "La mondo sen bombo". Akademiano Ivan Supek estis kaj naciskale kaj mondskale socie engaĝiĝintega surkampe de la plibonigo de homaj aferoj.

Fonto: "Humanitas" 3/2002